Dlaczego aspartam został uznany za potencjalnie rakotwórczy?

Dlaczego aspartam został uznany za potencjalnie rakotwórczy

Aspartam, prawdopodobnie najlepiej przebadany słodzik na świecie, stosowany jest od lat 80. Znajduje się m.in. w gumach do żucia, słodzikach, suplementach diety oraz napojach gazowanych. Dlaczego więc został ostatnio uznany za potencjalnie rakotwórczy i co słowo „potencjalnie” właściwie oznacza? Jakie badania naukowe przyczyniły się do podjęcia takiej decyzji? Czy jest się czego bać?

Kto uznał aspartam za potencjalnie rakotwórczy?

Podmioty, które opublikowały wspólne stanowisko dotyczące potencjalnego wpływu aspartamu na zdrowie to:

  • International Agency for Research on Cancer (IARC) – Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem
  • World Health Organization (WHO) – Światowa Organizacja Zdrowia
  • Joint FAO/WHO Expert Committee on Food Additives (JECFA) – Wspólny Komitet Ekspertów FAO/WHO ds. Dodatków do Żywności.

Dla potrzeb analizy przeanalizowano ponad 7000 różnych źródeł informacji, w tym artykuły naukowe, wyniki badań, recenzje oraz inne dokumenty, aby zgromadzić jak najwięcej danych na temat aspartamu. Z tej liczby do przeglądu włączono około 1300 badań, które udostępniono grupie roboczej.

Aspartam został zaklasyfikowany do grupy 2B według klasyfikacji zagrożeń IARC.

Klasyfikacja zagrożeń wg IARC

Klasyfikacja obejmuje 4 grupy czynników ryzyka nowotworów:

  • Grupa 1 (126 substancji) – rakotwórcze dla ludzi, np. palenie papierosów, promieniowanie słoneczne, spożywanie alkoholu, promieniowanie jonizujące, kwas arystolochowy, benzo[a]piren.
  • Grupa 2A (95 substancji) – prawdopodobnie rakotwórcze dla ludzi, np. emisje z wysokotemperaturowego smażenia, DDT, czerwone mięso, praca na nocną zmianę, akrylamid, sterydy androgenne (anaboliczne), spożywanie napojów o temperaturze ponad 65°C.
  • Grupa 2B (323 substancji) – potencjalnie rakotwórcze dla ludzi, np. aspartam, spaliny z silnika benzynowego, ołów, aloes, kiszone warzywa (tradycyjne azjatyckie), ochratoksyna A, karagen, aldehyd octowy, chloroform, ekstrakt z miłorzębu japońskiego.
  • Grupa 3 (500 substancji) – nie można zaklasyfikować pod względem rakotwórczości dla ludzi, np. spożywanie kawy, ropa naftowa, rtęć, paracetamol

Pełna lista czynników ocenianych przez IARC znajduje się tutaj: Agents classified by the IARC Monographs.

Co oznacza grupa 2B, do której trafił aspartam?

Grupa 2B, do której został zaklasyfikowany aspartam, oznacza, że istnieją ograniczone dowody na jego działanie rakotwórcze u ludzi, a dowody pochodzące z badań na zwierzętach doświadczalnych są mniej niż wystarczające.

Innymi słowy, na podstawie przeprowadzonych badań – zarówno na ludziach, jak i na zwierzętach doświadczalnych (takich jak myszy czy szczury) – dowody wskazujące na potencjalne działanie rakotwórcze danej substancji lub czynnika są niepełne lub niejednoznaczne.

Badania na zwierzętach

Aspartam poddany był wielu badaniom w kontekście jego wpływu na geny, czyli genotoksyczności, oraz potencjalnej zdolności do wywoływania nowotworów. Prowadzono sporo różnorodnych badań zarówno laboratoryjnych, czyli in vitro, jak i na żywych organizmach, in vivo. Wyniki były jednak niespójne, a niektóre badania charakteryzowała niska jakość.

Niektóre badania na myszach i szczurach potwierdziły, że aspartam powoduje m.in. raka wątrobowokomórkowego, gruczolaka wątrobowokomórkowego, raka oskrzelikowo-pęcherzykowego, gruczolaka oskrzelikowo-pęcherzykowego, białaczki limfoblastycznej, białaczki monocytowej, i nowotwory szpikowe, raka gruczołu sutkowego, brodawczaka miedniczki nerkowej i moczowodu [2, 3, 4, 9].

Komisja dokładnie przeanalizowała te badania i stwierdziła, że miały one swoje ograniczenia, zarówno w sposobie prowadzenia badań, jak i w interpretacji wyników. W związku z tym komisja nie była w stanie potwierdzić tych wyników jako ostatecznych dowodów na rakotwórczość aspartamu.

Trzy dobrze przeprowadzone badania na myszach nie wykazały znaczącego wzrostu częstości występowania nowotworów [7].

Chociaż dane z niektórych badań sugerowały, że aspartam ma działanie rakotwórcze, Grupa Robocza ogólnie uznała, że dowody z badań na zwierzętach doświadczalnych są niewystarczające. W związku z tym aspartam trafił do grupy 2B (potencjalnie rakotwórczy), a nie do 2A (prawdopodobnie rakotwórczy).

Badania kliniczne (czyli na ludziach)

W badaniach kohortowych [5, 6, 11, 12], obejmujących duże grupy ludzi i prowadzonych przez dłuższy czas, zauważono, że spożycie aspartamu mogło nieznacznie zwiększyć ryzyko wystąpienia określonych typów raka, takich jak rak wątroby, piersi, chłoniak nieziarniczy czy szpiczak mnogi. Niemniej jednak, nie udało się ustalić jednoznacznej zależności między spożyciem aspartamu a konkretnym typem nowotworu. Może to wynikać z faktu, że osoby spożywające duże ilości aspartamu, mogły charakteryzować się innymi zachowaniami lub czynnikami ryzyka, które wpływały na otrzymane wyniki.

Warto zauważyć, że mimo wysokiej jakości tych badań, miały one swoje ograniczenia. Szczególnie trudne było dokładne ocenienie, ile aspartamu spożywali uczestnicy. W niektórych badaniach przyjęto założenie, że spożycie słodkich napojów bez cukru równa się spożyciu aspartamu, co nie zawsze musi odpowiadać rzeczywistości.

Wyniki mogą również być modyfikowane przez inne czynniki, takie jak warunki społeczno-ekonomiczne, styl życia czy spożycie innych składników diety.

Podsumowując, mimo że badania potwierdziły pewne zwiększenie ryzyka raka u osób spożywających aspartam, brak jest jednoznacznych dowodów potwierdzających, że to aspartam był bezpośrednią przyczyną tych nowotworów.

Aspartam a stres oksydacyjny oraz stany zapalne

Aspartam w niektórych warunkach doświadczalnych może wywołać stres oksydacyjny, czyli stan, w którym w organizmie powstaje zbyt wiele szkodliwych cząsteczek, zwanych wolnymi rodnikami. Zaobserwowano to w badaniach na gryzonich, podczas których aspartam wpływał na wskaźniki stresu oksydacyjnego, między innymi na procesy peroksydacji lipidów w różnych tkankach, w tym w wątrobie.

Ponadto, istnieją badania sugerujące, że aspartam może wywoływać przewlekłe stany zapalne – jedną z kluczowych przyczyn wielu chorób. Niektóre z tych badań sugerują również, że aspartam mógłby zwiększać angiogenezę, czyli proces tworzenia nowych naczyń krwionośnych. Jednak dowody na te mechanizmy są jak na razie ograniczone i wymagają dalszych badań.

Przeprowadzono również badania, które sugerują, że długotrwałe spożycie aspartamu może osłabiać naturalną obronę mózgu przed stresem oksydacyjnym [13]. Inne badania wskazują, że aspartam może wywoływać stres oksydacyjny w pewnej części mózgu (hipokampie) myszy, wpływając na ich zachowanie [14]. Jeszcze inne badania sugerują, że aspartam może powodować stres oksydacyjny i wpływać na poziomy pewnych substancji (neurotransmiterów monoaminowych) w mózgach myszy [15].

Mimo tych wyników, ważne jest, aby pamiętać, że są one nadal niejednoznaczne. Związki między aspartamem a stresem oksydacyjnym oraz stanami zapalnymi są skomplikowane i zdecydowanie potrzebują dalszych, dokładniejszych badań. Przy ocenie tych badań musimy również pamiętać, że dawki aspartamu podawane zwierzętom często były znacznie wyższe niż te, które spożywają ludzie.

Aspartam a cukrzyca typu 2 i choroby naczyniowo-mózgowe

Istnieją pewne dowody wskazujące na związek pomiędzy spożyciem aspartamu a występowaniem cukrzycy typu 2 oraz chorób naczyniowo-mózgowych. Jednakże, nie są one na tyle przekonujące, aby jednoznacznie stwierdzić, że aspartam jest bezpośrednią przyczyną tych problemów zdrowotnych.

Na przykład, w jednym z badań [10], zaobserwowano, że fenyloalanina – aminokwas powstający podczas metabolizmu aspartamu – może zakłócić działanie insuliny w komórkach. To zjawisko prowadziło do insulinooporności i objawów cukrzycy typu 2 u zwierząt.

Przegląd różnych badań wykazał także, że spożycie aspartamu mogło być związane z występowaniem migren czy bólów głowy [17], co sugeruje możliwy wpływ aspartamu na układ naczyniowy mózgu.

Jednakże, ważne jest podkreślenie, że żadne z tych badań nie potwierdza bezpośredniego związku między aspartamem a chorobami naczyniowo-mózgowymi lub cukrzycą typu 2.

Aspartam a wpływ na mikrobiom

Istnieją dowody naukowe [18, 19, 20, 21], które sugerują, że aspartam może wpływać na mikrobiom. Mikrobiom to zbiór wszystkich genów mikroorganizmów (bakterii, wirusów, grzybów itp.), które są obecne w organizmie człowieka.

Konsekwencje ewentualnych zmian w mikrobiomie są trudne do przewidzenia. Niektóre badania na zwierzętach sugerują jednak, że te zmiany mogą prowadzić do nietolerancji glukozy, stanu który może zwiększyć ryzyko rozwoju cukrzycy typu 2 [18].

Bezpieczna dzienna dawka aspartamu

Chociaż aspartam został sklasyfikowany jako potencjalnie rakotwórczy, Komitet JECFA nie zmienił zalecanej maksymalnej dawki dziennego spożycia tego słodzika. Limit ten wynosi nadal 40 mg/kg masy ciała. Dla przykładu, w jednej puszce napoju znajduje się mniej więcej 200-300 mg aspartamu. Oznacza to, że osoba ważąca 70 kg musiałaby wypić około 9 puszek takiego napoju w ciągu jednego dnia, aby przekroczyć ten limit.

Podsumowanie

Wydaje się, że aspartam – najbardziej przebadany słodzik na świecie – nadal nie jest zbadany dostatecznie. Wyniki badań przeprowadzanych na ludziach i zwierzętach są naprawdę niejednoznaczne.

Dodatkowym czynnikiem wprowadzającym zamieszanie jest fakt, że aspartam jest rozkładany w przewodzie pokarmowym na składniki obecne powszechnie w diecie, które są dobrze rozpoznawane i przyswajane przez nasz organizm (fenyloalanina, kwas asparaginowy, metanol).

W związku z tym, aspartam jako całość nie przedostaje się do krwiobiegu. Co więcej, w badaniach, w których ludzi poddawano ekspozycji na aspartam podawanym doustnie w dawkach nie przekraczających aktualnie zalecanego dziennego spożycia (ADI), nie stwierdzono wzrostu stężenia metabolitów aspartamu we krwi.

Pozostawiam Was więc z ulubionym zdaniem każdej osoby, która szuka informacji w badaniach naukowych „Further research is needed” ;P

Dokumenty w oryginale możecie przeczytać tutaj: JECFA i tu: IARC

Literatura

  1. Soffritti, M., Belpoggi, F., Degli Esposti, D., Lambertini, L. (2005) Aspartame induces lymphomas and leukaemias in rats. Eur. J. Oncol., 10, 107-116
  2. Soffritti, M., Belpoggi, F., Degli Esposti, D., Lambertini, L., Tibaldi, E., Rigano, A., (2006). First experimental demonstration of the multipotential carcinogenic effects of aspartame administered in the feed to Sprague-Dawley rats. Environ. Health Perspect. 114, 379–385.
  3. Soffritti, M., Belpoggi, F., Tibaldi, E., Esposti, D.D., Lauriola, M. (2007). Life-span exposure to low doses of aspartame beginning during prenatal life increases cancer effects in rats. Environ. Health Perspect. 115, 1293–1297.
  4. Soffritti, M., Belpoggi, F., Manservigi, M., Tibaldi, E., Lauriola, M., Falcioni, L., Bua, L. (2010). Aspartame administered in feed, beginning prenatally through life span,induces cancers of the liver and lung in male Swiss mice. Am. J. Ind. Med. 53,1197–1206.
  5. Jones GS, Graubard BI, Ramirez Y, et al. Sweetened beverage consumption and risk of liver cancer by diabetes status: a pooled analysis. Cancer Epidemiol 2022; 79: 102201.
  6. McCullough ML, Hodge RA, Campbell PT, et al. Sugar- and artificially-sweetened beverages and cancer mortality in a large U.S. prospective cohort. Cancer Epidemiol Biomarkers Prev 2022; 31: 1907–18.
  7. National Toxicology Program. NTP report on the toxicology studies of aspartame (CAS No. 22839-47-0) in genetically modified (FVB Tg.AC hemizygous) and B6.129- Cdkn2atm1Rdp (N2) deficient mice and carcinogenicity studies of aspartame in genetically modified [B6.129-Trp53tm1Brd (N5) haploinsufficient] mice (feed studies). Natl Toxicol Program Genet Modif Model Rep 2005 1: 1–222.
  8. Riboli et al. (2023). Carcinogenicity of aspartame, isoeugenol, and methyleugenol. Lancet Oncol, Published online 23:30 BST July 13, 2023.
  9. Gnudi F, Panzacchi S, Tibaldi E, Iuliani M, Sgargi D, Bua L, Mandrioli D. Hemolymphoreticular neoplasias from the Ramazzini Institute long-term mice and rat studies on aspartame. Ann Glob Health 2023; 89: 43.
  10. Zhou Q, Sun WW, Chen JC, et al. Phenylalanine impairs insulin signaling and inhibits glucose uptake through modification of IRβ. Nat Commun 2022 13: 4291
  11. Debras C, Chazelas E, Srour B, et al. Artificial sweeteners and cancer risk: results from the NutriNet-Santé population-based cohort study. PLoS Med 2022; 19: e1003950.
  12. Stepien M, Duarte-Salles T, Fedirko V, et al. Consumption of soft drinks and juices and risk of liver and biliary tract cancers in a European cohort. Eur J Nutr 2016; 55: 7–20.
  13. Abhilash M, Sauganth Paul MV, Varghese MV, Nair RH. Long-term consumption of aspartame and brain antioxidant defense status. Drug Chem Toxicol. 2013 Apr;36(2):135-40.
  14. Onaolapo AY, Onaolapo OJ, Nwoha PU. Aspartame and the hippocampus: Revealing a bi-directional, dose/time-dependent behavioural and morphological shift in mice. Neurobiol Learn Mem. 2017 Mar;139:76-88.
  15. Abdel-Salam OM, Salem NA, Hussein JS. Effect of aspartame on oxidative stress and monoamine neurotransmitter levels in lipopolysaccharide-treated mice. Neurotox Res. 2012 Apr;21(3):245-55.
  16. Schernhammer, Eva & Bertrand, Kimberly & Birmann, Brenda & Sampson, Laura & Willett, Walter & Feskanich, Diane. (2012). Consumption of artificial sweetener—And sugar-containing soda and risk of lymphoma and leukemia in men and women. The American journal of clinical nutrition. 96. 10.3945/ajcn.111.030833.
  17. Magnuson BA, Burdock GA, Doull J, Kroes RM, Marsh GM, Pariza MW, Spencer PS, Waddell WJ, Walker R, Williams GM. Aspartame: a safety evaluation based on current use levels, regulations, and toxicological and epidemiological studies. Crit Rev Toxicol. 2007;37(8):629-727.
  18. Suez J, Korem T, Zeevi D, Zilberman-Schapira G, Thaiss CA, Maza O, Israeli D, Zmora N, Gilad S, Weinberger A, Kuperman Y, Harmelin A, Kolodkin-Gal I, Shapiro H, Halpern Z, Segal E, Elinav E. Artificial sweeteners induce glucose intolerance by altering the gut microbiota. Nature. 2014 Oct 9;514(7521):181-6.
  19. Suez J, Korem T, Zilberman-Schapira G, Segal E, Elinav E. Non-caloric artificial sweeteners and the microbiome: findings and challenges. Gut Microbes. 2015;6(2):149-55.
  20. Suez J, Cohen Y, Valdés-Mas R, Mor U, Dori-Bachash M, Federici S, Zmora N, Leshem A, Heinemann M, Linevsky R, Zur M, Ben-Zeev Brik R, Bukimer A, Eliyahu-Miller S, Metz A, Fischbein R, Sharov O, Malitsky S, Itkin M, Stettner N, Harmelin A, Shapiro H, Stein-Thoeringer CK, Segal E, Elinav E. Personalized microbiome-driven effects of non-nutritive sweeteners on human glucose tolerance. Cell. 2022 Sep 1;185(18):3307-3328.e19.
  21. Richardson IL, Frese SA. Non-nutritive sweeteners and their impacts on the gut microbiome and host physiology. Front Nutr. 2022 Aug 25;9:988144.
Emilia Kołodziejska

Emilia Kołodziejska

Dietetyk i psychodietetyk w Przychodni Rodzinna Medical Center w Warszawie.

Pracowała w Instytucie Żywności i Żywienia, gdzie zajmowała się między innymi pracą nad stroną NCEŻ oraz koordynowaniem dietetyków w Centrum Dietetycznym Online.

Ukończyła kierunek Technologia Żywności i Żywienie Człowieka na SGGW w 2011 roku.

Dodatkowo, w 2017 roku ukończyła studia podyplomowe z psychodietetyki na Uniwersytecie SWPS w Poznaniu.

One thought on “Dlaczego aspartam został uznany za potencjalnie rakotwórczy?

  1. Ela says:

    Cieszę się że przeczytałam ten artykuł bo niektóre leki zawierają niewielkie ilości aspartanu np. na kaszel.Nie będę więc miała już takich obaw żeby go zarzyć.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *