Niski poziom żelaza może przyczyniać się do long COVID – czy suplementacja jest wskazana?

Niski poziom żelaza może przyczyniać się do long COVID - czy suplementacja jest wskazana?

Niedawno opublikowane badanie wskazuje na to, że niski poziom żelaza jest jednym z czynników, który powoduje long COVID. Czy w takim razie, my jako dietetycy, powinniśmy zalecać suplementację żelazem? Czy taka suplementacja może być niebezpieczna?

Czym jest long Covid?

Long COVID, znany również jako post-acute sequelae of SARS-CoV-2 infection (PASC), odnosi się do zbioru objawów, które utrzymują się przez dłuższy czas po początkowej infekcji wirusem SARS-CoV-2, odpowiedzialnym za COVID-19. Badania i doniesienia naukowe wskazują, że long COVID może dotykać pacjentów niezależnie od początkowej ciężkości przebiegu COVID-19, obejmując zarówno osoby, które przebyły infekcję w lekkiej formie, jak i te, które wymagały hospitalizacji.

Objawy long COVID są różnorodne i mogą obejmować:

  • Przewlekłe zmęczenie – uczucie wyczerpania, które nie ustępuje po odpoczynku.
  • Problemy z koncentracją i pamięcią – nazywane czasem „mgłą mózgową”.
  • Problemy z oddychaniem – trudności oddechowe, duszność.
  • Bóle mięśni i stawów – utrzymujące się bóle i dyskomfort mięśniowy.
  • Zmiany w funkcji węchu i smaku – utrata lub zmiana tych zmysłów.
  • Objawy kardiologiczne – bóle klatki piersiowej, palpitacje.
  • Objawy przewodu pokarmowego – nudności, biegunka, bóle brzucha.
  • Psychologiczne lub psychiczne – depresja, lęk, zaburzenia snu.

Mechanizm powstawania long COVID nie jest do końca zrozumiały, ale badania wskazują na kilka możliwych przyczyn, takich jak:

  • Przewlekłe zapalenie – utrzymujący się stan zapalny nawet po wyleczeniu z infekcji.
  • Dysfunkcja układu odpornościowego – niewłaściwa lub nadmierna reakcja immunologiczna.
  • Niedotlenienie tkanek – spowodowane przez wcześniejsze uszkodzenia płuc lub zakrzepy krwi.
  • Dysbioza jelitowa – zmiany w mikrobiomie, które mogą wpływać na odporność i ogólny stan zdrowia.
  • Uszkodzenie naczyń krwionośnych i zakrzepy krwi – COVID-19 może powodować uszkodzenia śródbłonka naczyń, prowadząc do problemów krążeniowych.

Leczenie long Covid jest dostosowane do konkretnych objawów pacjenta.

Dlaczego osoby chorujące na COVID mają niedobór żelaza?

Ostanie badania pokazały, że niedobór żelaza występujący w trakcie przebiegu choroby COVID-19 może być jedną z przyczyn prowadzących do long COVID. Przyczynami takiego stanu rzeczy mogą być:

  • Zapalenie i reakcja immunologiczna: W odpowiedzi na infekcję, organizm aktywuje różne ścieżki immunologiczne, w tym produkcję hepcydyny – białka, które zmniejsza dostępność żelaza w surowicy, ograniczając jego wchłanianie z diety oraz wydzielanie żelaza przechowywanego w komórkach. Zapalenie związane z COVID-19 może zatem indukować stan hipoferrytynemii (niski poziom ferrytyny we krwi, wskazujący na małe zapasy żelaza), w którym organizm ogranicza dostępność żelaza, aby uniemożliwić wykorzystanie go przez patogeny.
  • Dysregulacja homeostazy żelaza: COVID-19 może zaburzać normalną regulację poziomu żelaza w organizmie, co obejmuje absorpcję, magazynowanie i wykorzystanie żelaza. Przewlekłe stany zapalne wywołane przez COVID-19 mogą powodować zmiany w ekspresji genów kontrolujących homeostazę żelaza, prowadząc do zmniejszonej absorpcji i nadmiernego magazynowania żelaza w makrofagach.
  • Erytropoeza indukowana stresem: COVID-19 może wywołać stresową erytropoezę, stan, w którym wytwarzanie czerwonych krwinek jest zwiększone w odpowiedzi na infekcję lub zapalenie. Stan ten może dodatkowo przyczyniać się do niedoboru żelaza, ponieważ żelazo jest intensywnie wykorzystywane do produkcji hemoglobiny w nowo powstających czerwonych krwinkach.
  • Hipoksja: Infekcje COVID-19 mogą prowadzić do stanów hipoksji, w których organizm doświadcza niedoboru tlenu. To z kolei może nasilać produkcję erytropoetyny i pobudzać wytwarzanie czerwonych krwinek, co zwiększa zapotrzebowanie na żelazo.
  • Wpływ na geny związane z metabolizmem żelaza: COVID-19 może wpływać na ekspresję genów związanych z metabolizmem żelaza, co może prowadzić do jego dysregulacji, zaburzeń w wychwytywaniu żelaza przez komórki oraz jego wykorzystaniu w organizmie.

Warto zauważyć, że niedobór żelaz występuje również w trakcie innych infekcji, np. grypy.

Suplementacja żelazem podczas infekcji – tak czy nie?

Argumenty przeciw suplementacji żelazem:

  • Hipoferrytynemia może być mechanizmem obronnym organizmu, który zmniejsza dostępność żelaza dla patogenów. W takim przypadku suplementacja żelaza mogłaby zakłócić tę naturalną obronę.
  • Suplementacja żelazem w ostrej fazie choroby COVID-19 jest ryzykowna, ponieważ nadmiar żelaza może nasilić reakcje zapalne i uszkodzenia tkanek spowodowane przez stres oksydacyjny.

Argumenty za suplementacją żelazem:

  • Osoby, które miały niedobór żelaza przed zakażeniem lub u których niedobór żelaza powstał się w wyniku infekcji, mogą potencjalnie skorzystać na suplementacji żelazem, aby poprawić funkcje immunologiczne i przyspieszyć powrót do zdrowia.
  • U pacjentów z anemią i tych, którzy mają problemy z prawidłowym wykorzystaniem żelaza w organizmie, na przykład z powodu talasemii, suplementacja żelazem może być pomocna.

Suplementacja żelazem może w niektórych przypadkach bardziej zaszkodzić niż pomóc. Najlepiej, aby decyzję o jej stosowaniu podjął lekarz po dokładnym zbadaniu pacjenta i uwzględnieniu jego historii medycznej. W gabinecie dietetycznym możemy natomiast edukować pacjenta o źródłach żelaza w diecie oraz sposobach zwiększania jego biodostępności.

Piśmiennictwo:

  1. Marques O, Muckenthaler MU. Alterations of iron homeostasis as a potential druggable driver of long COVID. Nat Immunol. 2024 Mar;25(3):387-389. 

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *